Kendimizle Kurduğumuz İlişki, Duygularımız ve Dış Dünya: İçsel Düzenin Sosyal Yankıları

Psikolojik sağlamlığımızı belirleyen en önemli unsurlardan biriyle başlayalım: kendimizle kurduğumuz ilişki. İçsel dünyamızdaki bu ilişkinin niteliği, sadece ruhsal sağlığımıayla kurduğumuz bağları da derinden etkiler. Peki bu ilişki nedir, nasıl oluşur ve duygularımızla nasıl bir etkileşim içindedir?

Kendinle İlişki: Bir Temel İnşa

Kendimizle kurduğumuz ilişki, tıpkı başkalarıyla olan ilişkilerimiz gibi güven, şefkat ve anlayış temeline dayanır. Eğer birey kendi iç sesini sürekli eleştirici, küçümseyici ya da cezalandırıcı bir şekilde kurguluyorsa, bu durum bireyin kendini regüle etmesini (duygu düzenleme) güçleştirir (Gilbert, 2013). Oysa sağlıklı bir içsel ilişki, öz-şefkat (self-compassion) temellidir ve zorluklar karşısında kişinin kendine destek verebilmesini sağlar (Neff, 2003).

Duygu Düzenleme Nedir ve Neden Kritik?

Duygu düzenleme (emotion regulation), bireyin duygusal tepkilerini fark edip, uygun bir şekilde yönlendirme becerisidir (Gross, 1998). Bu beceri, sadece bireyin kendi ruh halini yönetmesini değil, başkalarıyla kurduğu ilişkileri de doğrudan etkiler. Örneğin; öfkesini bastıramayan biri, ilişkilerde ani çıkışlarla güveni zedeler. Aksine, duygularını fark edip yönetebilen biri ise iletişimde açıklık ve uyum sağlar (Fonagy & Target, 1997).

İç Dünya – Dış Dünya Etkileşimi: Kendini Düzenleyen İlişki Kurar

İçsel düzenimiz ile dış dünyaya yansıyan davranışlarımız arasında sıkı bir bağ vardır. Bağlanma kuramı (attachment theory) bize şunu söyler: Erken dönem bakım veren ilişkilerimiz, kendimize olan içsel bakış açımızı şekillendirir. Bu da ilerleyen yaşlarda hem duygu düzenleme stratejilerimizi hem de başkalarıyla kurduğumuz ilişki kalıplarını etkiler (Frías & Shaver, 2014).

Birey eğer içsel olarak "sevilmeyi hak etmeyen", "değersiz" gibi şemalarla yaşarsa, bu onun duygusal tetiklenmelerini daha sert hale getirir ve dış dünyayla olan ilişkilerinde sürekli tehdit algılar (Fonagy et al., 1994). Oysa içsel şefkatle beslenen bir birey, başkalarının tepkilerini kişisel algılamaz, duygularını daha sağlıklı regüle eder ve karşısındakine karşı da empatik davranır (Edberg, 2020).

Nöropsikolojik Perspektif: Beyin ve Öz-Şefkat

Psikoterapi kuramları, beynin duygu düzenleme süreçleriyle yakından ilişkilidir. Duyguların işlenmesi ve düzenlenmesinde kilit rol oynayan prefrontal korteks ve amigdala gibi yapılar, bireyin erken dönem ilişkisel deneyimleriyle şekillenir (Fonagy & Luyten, 2009).

Özellikle terapötik ilişki, bireyin bu nöropsikolojik ağları yeniden organize etmesine imkân tanır. Kişinin kendi duygusal deneyimlerine mesafe almasını, bu duyguları tanımasını ve düzenlemesini sağlar. Bu süreçte bireyin hem kendilik algısı hem de sosyal işlevselliği gelişir.

Sonuç: İyi Bir İç Ses, İyi Bir İlişki Kurar

Duygularımızı yönetebilmemiz, dış dünyada huzurlu ve güvenli ilişkiler kurabilmemiz için öncelikle içsel sesimize kulak vermemiz gerekir. Kendimize nasıl konuştuğumuz, zorluklar karşısında nasıl davrandığımız, tüm psikososyal bağlarımızı şekillendirir.

Psikoterapi, bu içsel dönüşümü mümkün kılar. Unutmayalım: İçerideki ilişki, dışarıya yansır.

📚 Kaynakça

1. Gilbert, P. (2013). Attachment theory and compassion focused therapy for depression. Routledge. Link

2. Frías, M. T., & Shaver, P. R. (2014). Attachment insecurities, coping, and social support. Personal Relationships, 21(1), 1–20. DOI

3. Fonagy, P., Steele, M., Steele, H., & Higgitt, A. (1994). The theory and practice of resilience. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 35(2), 231–257. Link

4. Edberg, F. (2020). Self-compassion in relation to mental health. DiVA Portal. PDF

5. Westberg, P. (2020). Well-Being and Self-Compassion. DiVA Portal. PDF

6. Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review. Review of General Psychology, 2(3), 271–299.

7. Neff, K. D. (2003). Self-compassion: An alternative conceptualization of a healthy attitude toward oneself. Self and Identity, 2(2), 85–101.

8. Heriot-Maitland, C., Wykes, T., & Peters, E. (2022). Trauma and social pathways to psychosis. Frontiers in Psychiatry, 12. PDF